تاريخ اجتماعی و سياسی ايل بزرگ قشقايي

 تهيه و تدوين: نوروز دُرداري (فولادی)

 ناشر: انتشارات قشقايي (shiraznashr.blogfa.com)

 ۷۸۰ صفحه قيمت: ۶۵۰۰ تومان

 فهرست مطالب

پيشينه‌ي تاريخي ايل قشقايی/منشأ نام ايل قشقايی/تاريخ مهاجرت ترکان به فلات ايران/تاريخ مهاجرت ترکان قشقايی به فارس/اسناد موجود تاريخي/موقعيت جغرافيايی و جمعيت/حدود قلمرو ايل بزرگ قشقايي/جمعيت عشاير کوچنده‌ي ايران/زبان و فرهنگ ايل بزرگ قشقايی/زبان ترکی/جمعيت مردم ترک زبان در دنيا/سواد آموزي در عشاير/تأسيس مدارس عشايري در فارس/پوشاک مردم قشقايي/تزيينات و زيورآلات زنان در ايل قشقايي/پوشاک مردان قشقاييی/ موسيقي در ايل قشقايي_ ...

سرآغاز

عشاير بخشی از مردم ايران هستند و تاريخشان قسمتی از تاريخ کهنسال اين سرزمين است. آنان مردمانی ساده دل با زندگی بي‌پيرايه، فارغ از دروغ و ريا هستند. عشاير فرزند آزاد طبيعت هستند و جز با مظاهر طبيعت و آب و خاک خود با چيزی ميانه و اُنس ندارند. افراد اين جماعت همانند گُلي خود رو که سپيده‌دمان سر از سينه‌ي دشت برمي‌دارد، قد مي‌کشد، به گُل مي‌نشيند، دانه مي‌کُند، پژمرده مي‌شود و همان‌جا فرو مي‌ريزد. در دامانِ بازِ دشت‌ها و در آغوش فشرده‌ي کوهساران به وجود آمده‌اند، با مظاهر طبيعت بزرگ شده‌اند. با احشام و اغنام خود خو گرفته‌اند، به گُل نشسته، دانه کرده و پژمرده‌اند، عاقبت هم در دامان همان دشت‌ها و در آغوش همان کوهساران، به‌سان همان گل خود رو، فرو ريخته‌اند و از خويش اثری جز يکی دو تن چون خود به جای ننهاده‌اند و دامنه‌ي اين سيرِ جبري، قرن‌ها است که ادامه دارد.

قطعی است که چنين مردمانی در محيط زندگانی عادی خود كم‌تر با خط و سواد سروکار دارند تا وسيله‌ي ثبت و ضبط وقايع و سوانح زندگی آن‌ها باشد و در ميان ايشان آن چه هست سينه به سينه نقل مي‌شود و اين گونه محفوظات هم رفته رفته با گذشت زمان به دست فراموشی سپرده خواهد شد. اما آن چه مسلم است، اين كه اين فرزندان آزاد طبيعت سده‌هاي پياپي، پاسداران مرزهای کشور ما بوده‌اند و تاريخ اين سرزمين، صفحاتي بس درخشان از شرح جانبازي‌ها و از خودگذشتگي‌های آنان در بر دارد.

تاريخ عشاير ايران با تاريخ پر فراز و نشيب اين مرز و بوم آغاز شده و سرگذشت آنان با عمق زندگی و فرهنگ پر بار اين سرزمين به هم آميخته است. زندگی آنان از سويی آميخته با رنج‌ها و ظلم‌ها و ستم‌هايی است که از سوي حاکمان و مباشران، ايلخانان، کلانتران، خان‌ها و... بر آن‌ها رفته و از سويی با مجاهدت‌ها و سلحشوري‌ها و ستم ستيزي‌هايی همراه است که به منظور دفاع از آب و خاک و ديانت و شرف و ناموس خويش در  مقابل بيگانگان و دست نشاندگان داخلي‌شان از خود نشان داده‌اند.

جمعيت عشايری ايران زمانی اکثريت جمعيت ايران را تشکيل می‌داد؛ به ترتيبی که در سال‌های نه چندان دور؛ يعنی در سال ۱۲۶۷شمسی (۱۸۸۴ ميلادي) از جمعيت شش ميليونی ايران، نيمی از آن يعنی سه ميليون از  عشاير کوچنده بودند. در يک صد سال گذشته، دگرگوني‌های بزرگی در جهان پديد آمده است که چهره‌ي اين سياره و به‌ويژه جماعت‌های انسانی آن را به گونه‌ي بی‌سابقه‌ای دگرگون كرده است. در طول اين يک صد سال، جامعه‌ي عشايری نيز دچار تحول شده است و از متن به حاشيه رانده شده و جمعيت آن رو به كاستي نهاده است، به ترتيبی که در سال ۱۲۸۸ شمسی جمعيت آن دو و نيم ميليون نفر بوده که حدود يک چهارم جمعيت کشور گشته و هم اكنون جمعيت آن كم‌تر از يک ميليون و دويست و پنجاه هزار نفر است که حدود دو درصد جمعيت ايران است.

به طور کلی مي‌توان گفت که در يک سده‌ي گذشته جماعت‌های شهری و روستايی در مسير پيشرفت افتاده‌اند، اما اجتماعات عشايری از نظر نظام اقتصادی و شيوه‌ي توليدی و فرهنگی کم و بيش در جا زده‌اند و حضور سياسی آنان به‌تدريج محدود شده است. سازمان سياسی آنان فرو پاشيده و بسياری از آن‌ها به شهرها و روستاها مهاجرت کرده و کوچ نشينی را ترک نموده‌اند.

اکنون سال‌هاست که محيط عشاير به تمدن شهرنشينی تغيير و تبديل يافته است. دير يا زود، رفته رفته، ديگر از زندگی عشايری و بيابان گردی و خانمان به دوشی آن‌ها اثری باقی نمی‌ماند. در حقيقت يکجا نشيني، تير خلاص عشاير کوچنده است.

به جاست که برای حفظ پيشينه و تاريخ گذشته‌های آن‌ها که خود فصل مهمی از تاريخ اجتماعی ايران است، به جمع‌آوري سوابق و پيشينه‌های اين طبقه از اجتماع ايران همت بگماريم و نگذاريم تاريخ و گذشته‌های آن‌ها به دست فراموشی سپرده شود.

تدوين اين کتاب تلاشی است در راستای اين هدف، و کوششی است جهت ثبت پاره‌ای از اطلاعات و وقايعی که در گذر زمان بر ايل بزرگ قشقایی گذشته است. ايل بزرگ قشقایی که يکی از بزرگ‌ترين گروه عشاير کوچنده‌ي ايران است و در گذر زمان نقش مهمی درتاریخ کشورمان داشته است، به همت پژوهشگران بيشری نياز دارد تا تصوير روشنی از آنان به دست داده شود.

مؤلف كه خود از ميان عشاير قشقایی برخاسته است، تلاش کرده که از راه مطالعه‌ي کتاب‌ها و نوشته‌های مختلف و مراجعه و گفت‌وگو با مطلعان ايلی و محلی در استان‌های فارس، کوهكيلويه و بويراحمد و اصفهان، اطلاعات و وقايع را جمع‌آوري و ثبت نمايد. در هر يک از بخش‌های اين کتاب منابع و مواخذ مورد استفاده برای آگاهي علاقه‌مندان يادآوري شده است. اين يادداشت‌ها خالی از اشکال نخواهد بود. نقد صاحب نظران و همکاری آگاهان می‌تواند در تکميل و غنی سازی مطالب و مستندات تاريخی آن کمک نمايد.

در پايان از همه‌ي کساني که در جمع‌آوري اين اطلاعات در طول پانزده سال گذشته مؤلف را ياری كرده‌اند سپاس‌گزارم به‌ويژه از همسرم که با صبر و حوصله در طول بیش از پانزده سال با من همکاري كردند و عمرش کفاف نداد تا چاپ این نوشته را ببیند. این کتاب را به روان شادش تقدیم می‌کنم.

  نوروز دُرداری (فولادی) فروردين 1387. اوتاوا ـ کانادا